คำอธิบายของพรรณไม้
พรรณไม้ : มะหวด, กำชำ
Kelat Layu
Lepisanthes rubiginosa (Roxb.) Leenh.
SAPINDACEAE
สีหวด (นครราชสีมา) กำซำ กะซ่ำ มะหวด (ภาคกลาง) ชันรู มะหวดบาท มะหวดลิง (ภาคตะวันออกเฉียงใต้) กำจำ (ภาคใต้) ซำ (ทั่วไป) นำซำ มะจำ (ภาคใต้) มะหวดป่า หวดคา (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ) สีฮอกน้อย หวดลาว (ภาคเหนือ) หวดฆ่า (อุดรธานี)
ลำต้น ไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็ก สูง 10-15 เมตร ผลัดใบ เปลือกต้นสีน้ำตาล มีรอยแตกเป็นร่อง การแตกกิ่งก้านมาก
ใบ ใบประกอบแบบขนนกปลายคู่ เรียงเวียนสลับ ใบย่อย 3-6 คู่ รูปไข่หรือไข่กลับ กว้าง 5-10 เซนติเมตร ยาว 10-20 เซนติเมตร ปลายแหลม โคนสอบ ขอบเป็นคลื่น แผ่นใบบาง มีขนปกคลุม ด้านบนสีเขียว ใต้ใบสีเขียวอ่อน เส้นกลางใบลักษณะร่องตื้น
ดอก ดอกเป็นช่อแบบแยกแขนง ออกตามซอกใบหรือปลายกิ่ง ยาว 30-50 เซนติเมตร ดอกสีขาวหรือดอกสีเหลืองอ่อน มี 20-30 ดอก กลีบเลี้ยง 5 กลีบ รูปครึ่งวงกลม สีเขียว กลีบดอก 4-5 กลีบ รูปครึ่งวงกลม สีขาวหรือเหลืองอ่อน เกสรเพศผู้ 8 เกสร เกสรเพศเมีย 1 เกสร มีกลิ่นหอมอ่อน ออกดอกเดือนมกราคม-มีนาคม
ผล ผลสดมีเนื้อ ทรงรีเว้าเป็นพู ยาว 1-2 เซนติเมตร ผลอ่อนมีสีเขียว เมื่อแก่เปลี่ยนเป็นสีแดง ม่วง
มีถิ่นกำเนิดกระจายเป็นวงศ์กว้าง ตั้งแต่ในประเทศอินเดีย จีนตอนใต้ ทวีปออสเตรเลีย และในประเทศเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่น ไทย พม่า ลาว กัมพูชา
เพาะเมล็ด ตอนกิ่ง
1. ปลูกเป็นไม้ประดับสวน
2. ใบอ่อนและผลสุกสามารถรับประทานได้
1. ราก รสเมาเบื่อสุขุม ตำพอกศีรษะแก้อาการไข้ ปวดศีรษะ ตำพอกรักษาผิวหนังผื่นคัน แก้พิษฝีภายใน ขับพยาธิ วัณโรค แก้พิษร้อน แก้กระษัยเส้นเอ็น ต้มน้ำดื่ม แก้เบื่อเมา รากผสมกับสมุนไพรอื่น ต้มน้ำดื่ม แก้ซาง (โรคของเด็กเล็ก มีอาการเบื่ออาหาร ซึม มีเม็ดขึ้นในปากและคอ ลิ้นเป็นฝ้า)
2. เปลือกต้น บำรุงธาตุ แก้ธาตุพิการ แก้บิด สมานแผล
3. ใบอ่อน รับประทานเป็นผักได้ ชาวบ้านใช้ใบรองพื้นและคลุมข้าวที่จะใช้ทำขนมจีนเพื่อกันบูด
4. ผล บำรุงกำลัง แก้ท้องร่วง ผลสุก มีรสจืดฝาด ถึงหวาน รับประทานเป็นผลไม้ แก้ท้องร่วง
5. เมล็ด รสฝาด ต้มดื่มแก้ไข้ซาง แก้ไอกรน แก้ไอหอบในเด็ก แก้ไอเรื้อรัง บำรุงเส้นเอ็น