คำอธิบายของพรรณไม้
พรรณไม้ : มะขามป้อม
Malacea Tree
Phyllanthus emblica L.
EUPHORBIACEAE
กำทวด (ราชบุรี) กันโตด (เขมร-จันทบุรี) สันยาส่า มั่งลู (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน)
ลำต้น ไม้ต้น สูง 10-12 เมตร เปลือกต้นสีเทาอมน้ำตาล แตกเป็นร่องตามยาว กิ่งก้านแข็ง เหนียว
ใบ เป็นใบเดี่ยวออกเรียงสลับในระนาบเดียวกัน รูปขอบขนาน กว้าง 1- 5 มิลลิเมตร ยาว 4-15 มิลลิเมตร ปลายใบเป็นติ่งแหลม โคนใบมนหรือเว้าเข้า ขอบใบเรียบ แผ่นใบเรียบ สีเขียว
ดอก ออกดอกเป็นช่อ เป็นกระจุกเล็ก ๆ สีเหลืองอ่อนออกเขียว กลีบดอกมี 5-6 กลีบ มีเกสรเพศผู้สั้น ๆ 3-5 อัน ก้านดอกสั้น ออกดอกช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนมีนาคม
ผล ผลอ่อนสีเขียวอมเหลือง รูปทรงกลม ขนาด 1.3-2 เซนติเมตร เป็นพูตื่น ๆ 6 พู ผิวเรียบ พอแก่เป็นสีเหลืองออกน้ำตาล เมล็ดรูปรี เปลือกหุ้มเมล็ดแข็ง ติดผลช่วงเดือนเมษายนถึงเดือนพฤษภาคม
แถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ขยายพันธุ์โดยการเพาะเมล็ด
1. เนื้อไม้เสี้ยนตรง แข็งมาก เนื้อไม้ใช้ทำเสาเรือนเล็ก ๆ ทำเครื่องมือทางการเกษตร ทำฟืน ใช้เผาถ่าน ได้ถ่านดีให้ความร้อนสูง
2. เปลือกและใบให้สีน้ำตาลแกมเหลือง ใช้ย้อมผ้า
3. เนื้อในเมล็ดใช้รับประทานได้
4. น้ำมันที่ได้จากเมล็ดใช้ทำอาหาร สบู่ เทียนไข
5. ผลสุกเป็นอาหารสัตว์ป่า
1. ผล นำมาทานหรือคั้นเป็นน้ำดื่มแก้อาการท้องเสีย แก้กระหาย แก้หวัด แก้ไอ ช่วยละลายเสมหะ ช่วยขับปัสสาวะ ช่วยรักษาโรคบิด ช่วยรักษาเลือดออกตามไรฟัน เป็นยาระบาย เป็นยาถ่ายพยาธิ และใช้ล้างตาแก้ตาแดงได้
2. เมล็ด นำมาชงน้ำร้อนดื่มแก้หืด แก้อาหารคลื่นไส้ อาเจียน โรคเบาหวาน โรคหอบหืด โรคหลอดลมอักเสบ และนำมาล้างตา ช่วยรักษาโรคตาต่างได้ อีกทั้งถ้าบีบเอาน้ำมันจากเมล็ดมาทาศีรษะสามารถช่วยให้เส้นผมดกดำขึ้นได้
3. เปลือก นำมาต้มน้ำทานแก้โรคบิดและช่วยรักษาอาการฟกช้ำได้
4. ก้าน นำมาต้มน้ำแล้วนำไปอมช่วยแก้อาการปวดฟัน แก้ไอ แก้ปวดท้องน้อย และแก้ปวดเมื่อยตามกระดูกได้
5. ใบ นำมาต้มอาบ ช่วยลดไข้ได้
6. ดอก ใช้เข้าเครื่องยา ทำเป็นยาเย็นและยาระบายได้
7. ยาง นำมาทานช่วยย่อยอาหาร ช่วยขับปัสสาวะ และนำไปหยอดตาแก้อาการตาอักเสบได้
8. ราก สามารถนำมาทานแก้ท้องเสีย แก้ร้อนใน แก้โรคเรื้อน กินเป็นยาลดไข้ ช่วยฟอกเลือด และช่วยลดความดันเลือดลงได้